Przejdź do treści
kreda
PrzedmiotyTreningCennik
Zaloguj się
StartPrzedmiotyTreningCennikZaloguj
© 2026 Kreda
CennikRegulaminPrywatność
Język polskipoziom podstawowy

Lalka Bolesława Prusa

Powiązane tematy (3)
Wypracowanie maturalne krok po krokuŚrodki stylistyczne i ich funkcjeMatura ustna z polskiego: pytania jawne i niejawne
Lekcja próbnaCały temat za darmo, bez konta. Załóż konto, żeby zapisać postęp i dostać tydzień Matura+.Załóż konto
Twoja ścieżka nauki
Około 57 min

Lekcja

Lalka Bolesława Prusa ukazywała się w odcinkach w latach 1887–1889, a jako książka w 1890 roku. To powieść realistyczna o Warszawie końca lat 70. XIX wieku.

Stanisław Wokulski, kupiec z przeszłością powstańca i zapałem naukowca, zakochuje się w arystokratce Izabeli Łęckiej. Jego historia pokazuje zderzenie romantycznych marzeń z pozytywistyczną rzeczywistością.

Pamiętnik starego subiekta, prowadzony przez Ignacego Rzeckiego, to druga narracja powieści: pierwszoosobowa i pełna sentymentu do czasów napoleońskich.

Wokulski to człowiek dwóch epok. Jako młody człowiek był romantykiem: brał udział w powstaniu styczniowym i został zesłany na Syberię. Teraz jest kupcem i pozytywistą, który dorobił się majątku. Jego miłość do Izabeli Łęckiej jest jednak romantyczna, idealizująca i nierozsądna. Ten konflikt rozumu i serca jest osią powieści.

Pamiętnik starego subiekta to druga narracja w powieści. Ignacy Rzecki pisze w pierwszej osobie, wspomina młodość, Wiosnę Ludów i wiarę w Napoleonów. Dzięki temu widzimy Wokulskiego z innej perspektywy, a jednocześnie poznajemy kolejnego idealistę, który żyje marzeniami.

Lalka to panorama społeczeństwa Warszawy końca lat 70. XIX wieku. Arystokracja (Łęccy, prezesowa Zasławska, Krzeszowska) jest zubożała i zamknięta. Mieszczaństwo i kupcy tracą znaczenie, a Żydzi (Szlangbaum) zyskują pozycję w handlu, choć spotyka ich niechęć. Biedota z Powiśla żyje w nędzy. Prus pokazuje, że społeczeństwo jest chore i podzielone.

Tytuł ma kilka znaczeń: lalka z procesu Stawskiej o kradzież, Izabela jako piękna, ale pusta lalka, i ludzie jak marionetki, które poruszają konwenanse. Zakończenie jest otwarte: Wokulski znika, a czytelnik nie wie, czy zginął, czy wyjechał.

Plan wydarzeń
  1. Subiekci w sklepie Wokulskiego na Krakowskim Przedmieściu plotkują o jego majątku zdobytym na wojnie rosyjsko-tureckiej.
  2. Pamiętnik starego subiekta: Ignacy Rzecki wspomina młodość, walkę na Węgrzech w 1848 roku i dawne dzieje Wokulskiego.
  3. Wokulski, zakochany w Izabeli Łęckiej, po cichu skupuje długi i srebra jej ojca, żeby się do niej zbliżyć.
  4. Wokulski pomaga biednym: daje pracę furmanowi Wysockiemu i wyciąga Mariannę z domu publicznego.
  5. Wokulski kupuje konia barona Krzeszowskiego, wygrywa wyścigi i pojedynkuje się z baronem.
  6. Na licytacji Wokulski kupuje kamienicę Łęckich, płacąc znacznie więcej, niż jest warta.
  7. W Paryżu Wokulski poznaje wynalazcę Geista, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza.
  8. Po powrocie zakłada spółkę do handlu ze Wschodem i odwiedza prezesową Zasławską w Zasławku.
  9. Proces o lalkę: baronowa Krzeszowska oskarża Helenę Stawską o kradzież lalki, a sąd ją uniewinnia.
  10. Wokulski oświadcza się Izabeli i zostaje przyjęty.
  11. W pociągu do Krakowa słyszy, jak Izabela flirtuje po angielsku ze Starskim, wysiada w Skierniewicach i chce się rzucić pod pociąg. Ratuje go dróżnik Wysocki.
  12. Wokulski likwiduje majątek i znika z Warszawy. Rzecki umiera, a Izabela postanawia wstąpić do klasztoru.
Na maturzeLalka to lektura obowiązkowa. Przydaje się w tematach o miłości, społeczeństwie, idealizmie i rozczarowaniu.
Streszczenie

Akcja Lalki toczy się w Warszawie w latach 1878–1879: Stanisław Wokulski, około czterdziestopięcioletni kupiec, właściciel sklepu galanteryjnego na Krakowskim Przedmieściu, wraca z wojny rosyjsko-tureckiej z ogromnym majątkiem zdobytym na dostawach dla wojska.

Wokulski zakochał się w Izabeli Łęckiej, pięknej arystokratce z podupadłej rodziny. Aby się do niej zbliżyć, po cichu skupuje weksle jej ojca Tomasza, kupuje na licytacji kamienicę Łęckich, zakłada spółkę handlową i wchodzi w świat arystokracji: kwesta, wyścigi, salony.

Równolegle stary subiekt Ignacy Rzecki pisze pamiętnik, w którym wspomina młodość, Wiosnę Ludów na Węgrzech i drogę Wokulskiego: od subiekta w restauracji Hopfera, przez studia i zesłanie po powstaniu styczniowym, po małżeństwo z wdową Małgorzatą Mincel i przejęcie sklepu.

Wokulski pomaga też biednym, m.in. furmanowi Wysockiemu i upadłej dziewczynie Mariannie, a w kupionej przez niego kamienicy Łęckich dochodzi do sporu baronowej Krzeszowskiej z Heleną Stawską, oskarżoną o kradzież lalki – proces, w którym Stawska zostaje uniewinniona, daje powieści tytuł.

W Paryżu Wokulski poznaje uczonego Geista, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza, ale wybiera miłość zamiast nauki. Po pobycie w Zasławku u prezesowej Zasławskiej oświadcza się i zostaje przyjęty, choć Izabela wciąż flirtuje z kuzynem Kazimierzem Starskim.

W pociągu do Krakowa Wokulski słyszy, jak Izabela i Starski rozmawiają po angielsku i drwią z niego; wysiada i pod Skierniewicami kładzie się na torach, ale ratuje go dróżnik Wysocki, brat furmana z Powiśla.

Wokulski wycofuje się z interesów, sklep przejmuje Henryk Szlangbaum, a Rzecki umiera rozczarowany. Według plotek Izabela wstępuje do klasztoru. Wokulski znika jesienią 1879 roku: jedni mówią o wybuchu w ruinach zamku w Zasławku (nie znaleziono ciała), inni o wyjeździe do Geista – zakończenie pozostaje otwarte.

Powieść pokazuje rozpad ideałów romantycznych i pozytywistycznych, a rozdarty między nimi Wokulski staje się obrazem chorego społeczeństwa.